Edebiyatın yeni gözdelerinden Dave Eggers, 2006 tarihli romanı ‘Ne Nedir’de Sudan’ın kayıp çocuklarını anlatıyor.

nenedir

Dave Eggers, çağdaş edebiyatın en takip edilesi kişiliklerinden biri. Yayıncılık, yazarlık ve editörlük çalışmalarının yanında rock gruplarına şarkı sözü yazmışlığı da var. Son dönemde Spike Jonze’nin sinemaya uyarladığı Maurice Sendak klasiği Where The Wild Things Are’ın senaryosu ve senaryoya dayalı romanı ile dikkat çekmiş olan Eggers, en büyük online dergilerden olan Salon.com’da yazı dizileri, The New Yorker’da yazılar yayımlarken, Sam Mendes filmi Away We Go’nun senaryosunu eşiyle birlikte yazmıştır. Bunlar yetmezmiş gibi, kurucusu olduğu bağımsız yayınevi McSweeney’s bünyesinden çıkardığı edebiyat dergisi Timothy McSweeney’s Quarterly Concern, 2003 yılından itibaren çıkardığı bir başka dergi The Believer ve Wholphin isimli DVD formatında çıkan derginin de arkasındaki kişidir. En önemli çalışmalarından biri ise, yaşları 6-18 arasında değişen çocuklara edebiyat/yazın eğitimi veren 826 Valencia vakfıdır.

27 bin çocuktan biri

Dave Eggers’ın orijinal adı What Is the What: The Autobiography of Valentino Achak Deng olan 2006 tarihli romanı, Siren Yayınları tarafından Ne Nedir ismiyle Algan Sezgintüredi çevirisiyle yayımlandı. Kitap, Sudanlı Valentino Achak Deng’in köyünden iç savaş nedeniyle kaçmasıyla başlayıp, mülteci kamplarındaki yıllarına, oradan da, Atlanta’daki yaşamına uzanıyor. Yarı gerçek, yarı kurgu olan roman, İngilizlerin Afrika politikasından başlayıp, Sudan’daki iç savaşı, Darfur Soykırımı’nı, Arapların, Sudan halkına uyguladığı etnik temizlik hareketini, Sudan direnişindeki çarpıklıkları barındırırken, aslında politik olarak kendini belirli bir tarafa, özellikle de mağduriyete konumlandırmıyor. İç savaş sırasında yerlerinden edilen, yetim kalan ve Sudan’ın Kayıp Çocukları olarak adlandırılan 27 bin çocuktan biri olan Valentino, akıl almaz sıkıntılara rağmen “Bunlar özellikle benim başıma mı geliyor?” diye, normal bir hayat mücadelesinde her insanda rastlanabilecek naif bir sorgulama içinde yer alıyor. Bu yanıyla, bir ezilen olmasına rağmen, isyancılara katılmamaktaki ısrarını, öte yandan mülteci kamplarına yürüyüşleri sırasında kaybettiklerini anlatırken, inatla yürüyüşünü nasıl sürdürdüğünü aktarıyor okuyucuya.

İnce bir mizah ve hüzün

Dave Eggers’ın kitabı az da olsa olumsuz eleştiri aldı. Daha çok, Valentino hayattayken, romanı onun adına bir yazardan okumanın tipik bir Amerikan bakış açısı olduğuna dair eleştiriler yayımlandı. Aslında kitabın, Sudan’da yaşananları bir belgesel havasında dile getirmek gibi bir derdi yok. Gözümüzün önünde yaşanan ama ıskalanan bir yaşam mücadelesini, derli toplu bir kurgusal anlatımla yansıtıyor. Okuyucuya belirli bir yargılama alanı vermiyor roman. Yaşananlara karşı değerlendirmeyi, bizzat hayatta olan ve bugünlerde 30’uncu yaşını sürüp Sudan’a yardım için mücadele veren Valentino Achak Deng yapıyor zaten. Romanda belirli yerlerde acı bir gerçeği fısıldıyor. Bu tartışmaların ne kadar gereksiz olduğu aslında kitabı okuyunca daha iyi anlaşılabilir. Bir sayfada gülümserken, diğer sayfada dünyanın sonu gelmiş gibi hissettiren bu roman, diliyle ve öykü anlatımıyla oldukça başarılı. Didaktik bir doğru/yanlış, iyi/kötü söylemi yerine, ABD’de yaşadığı bir soygundan yola çıkıp zihninde Afrika’da yaşananlara dönen Valentino’nun hikâyesi postmodern bir Huckleberry Finn hikâyesi sayılabilir aslında. Mississippi Nehri boyunca özgürlüğüne kavuşmak için yola çıkan köle Jim’in yerine, gayet mutlu bir yaşam sürebileceği Sudan’daki köyünden soykırım nedeniyle oradan oraya sürüklenip kocaman bir düş algısıyla yansıtılan ABD’deki yaşam mücadelesinin, yalnızlığın ve zalimliğin de farklı olmadığını tecrübe eden iyi niyetli insanlardan birinin öyküsü bu. Yaşadığımız zamanda yolculuğa soykırımlar, din savaşları, etnik temizlik ve sosyal adaletsizlik eşlik ediyorsa ve kurtuluş yolu bir Afrikalı için sadece ABD’ye yöneliyorsa, Valentino ne yapsın? Siz hiç iyi niyetinize rağmen hayal kırıklığına uğramadınız mı?

TARAF

CEVAP VER

Yorumunuzu yazın
Buraya isim yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.