Tim-burton1

İlk izlediğim filmi sanırım 1990 yapımı Türkçe’ye “Makas Eller” diye çevrilen Edward Scissorhands idi. Çok garip bulmuştum ve etkileyici. O zamanlar çocuktum etkilenmem kolaydı diyorum ama şimdi anladım ki yaşım 28 olmasına rağmen Tim Burton hala beni etkilemeye devam ediyor.

Cronenberg‘den sonra bu yazıyı kaleme almamın tek nedeni de bu. Burton Sineması’nın etkileyiciliği ve görkemi…

Evet ilk izlediğim filmi “Edward Scissorhands“di ve başrolde Johnny Depp (her zamanki gibi) vardı. Hafızamda kaldığı kadarıyla ellerinde ya da tırnaklarında makas keskinliğinde bıçaklar taşıyan bir ucubenin hikayesiydi.Ve o günün koşullarında olağanüstü bir sıradışılığa sahipti. O sıralar Johnny Depp’i tanımadığım için filmi farklı bir gözle izlemiştim ve Burton hakkında da hiçbir şey bilmiyordum. Burton’la ilk tanışmam böyle olmuştu.Sonra da vazgeçemedim zaten!

Biraz daha araştırdığımda aslında Burton ile tanışmamın bir yıl hatta daha fazla geriye gittiğini farkettim. 1989’a…Yani “Batman” serisine… O zamanlar çizgi-roman karakterlerinin revaşta olduğu yıllardı ve “Batman” de sinemaya aktarılan başarılı bir seriydi. Michael Keaton, Jack Nicholson, Kim Basinger gibi oyuculara yer veren Burton bu filmde de yine karakterler üzerinde çok iyi oynamış ve harika bir tiyatral sinema örneği ortaya koymuştu.

Yıl 1988… Yine geriye gidiyoruz ve karşınızda “Bettle Juice“… Bu kez Alec Baldwin ve Geena Davis gibi oyuncuları kullanan Burton en sıradışı karakter olan Beter Böcek rolünü Michael Keaton’a vermişti. Harikaydı,zekiceydi ve kesinlikle uçtaydı…

Bu liste uzayabilir hatta aklıma gelen ve izlediğim filmlerini sayabilirim: Big Fish, Nine, Mars Attacks!, Ed Wood, Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street, Sleepy Hollow vs …vs…

Şimdi gelelim tarzına; Ben tek kelimeyle Burton sinemacılığını “Kül Rengi Sinema” diye tasvir ediyorum.Birçoğunun hem yazarı hem de yönetmeni olduğu filmlerinin ortak bir kaygısı var bana göre: O da yarattığı karakterlerin bu dünyaya ait olmaması ve fazlasıyla kendine has bir dünyaya sahip olmaları… Burton sürekli seçtiği ve yarattığı karakterlerin üzerinden gitmiş, onların özel dünyalarına dikkat çekmiştir. Mesela “Batman“(1989) deki “Penguen Adam” (Danny DeVito) karakteri buna örnek olabilir, ya da “Sleepy Hollow” (1999) daki Başsız Süvari

Söylediğim gibi Burton sinema anlayışı aslında karakterlerin dünyasıdır, senaryo, onların zaafları, korkuları ve hayalleri üzerine kuruludur.

Ölümün rengi…

Burton genelde fimlerinde bu rengi (gri ve kurşuni tonlar) kullanmıştır, hatta animasyonlarında bile. (bknz. Nine) Ölümün ve diğer tarafın rengini ya da kaosun, savaşın, yıkımın rengini hep gri ya da kül renginde yansıtmıştır. Cronenberg’deki teknolojik ögeler (ya da ironi) neyse Burton’da bunların yerini hayaller, ölüler, mezarlıklar, gotik mekanlar ve onların arka planındaki bu kül rengi almıştır. Burton’ da animasyoncu zekasıyla yarattığı mizah duygusunu çok rahat hissedebilirsiniz. Bu yönüyle Burton, masalsı kahramanlarla örülü bir dünyaya kafayı takmış bir yapımcı-yönetmendir. Ruhlarla, hayallerle dolu büyülü bir dünyadır onunki. Gotik bir sinema anlayışını da beraberinde getiren Burton, müzikal altyapıyı da çok iyi kullanan yönetmenlerdendir.

tim-burton

Karakterleri genelde yere sağlam basmayan, ürkek,pısırık bir psikoloji çizer. Örneğin “Sleepy Hollow” daki dedektif “Ichabod Crane” hem korkak hem de tuhaf bir mizaca sahipti. Ichabod Crane Burton’ın filmlerinde sürekli kullandığı ve aşina olduğumuz karakterlerden sadece biriydi… Ve onun karakter anlayışını çok iyi özetliyordu. Fazlasıyla güvensiz, dengesiz ve bir o kadar da kendine has…

Animasyonculuğuyla da dikkat çeken Tim Burton hep aynı çizgide giden bir seyir izlemişir. Örneğin eski bir müzikal olan “Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street” de harikalar yaratıp hikayeyi kendi tarzıyla çok iyi yorumlamış ve kameraya yansıtmıştır. Dönemin İngiltere’sini çok iyi betimleyen hatta abartarak onu masalsı bir kılıfa sokan Burton bu filmle de yeteneğini konuşturmuş, imzasını atmıştır. Burton bu anlamda tam bir hayalperesttir ve gri sinemanın kapılarını sonuna kadar açmış nadir yönetmenlerdendir.

Filmografi
The Island of Doctor Agor (1971)
Doctor of Doom (1979)
Stalk of the Celery (1979)
Vincent (1982)
Luau (1982)
Frankenweenie (1984)
Pee-wee’s Big Adventure (1985)
Beetlejuice (1988)
Batman (1989)
Edward Scissorhands (1990)
Batman Returns (1992)
Ed Wood (1994)
Mars Attacks! (1996)
Sleepy Hollow (1999)
The World of Stainboy (2000)
Maymunlar Cehennemi (2001)
Big Fish (2003)
Charlie and the Chocolate Factory (2005)
Corpse Bride (2005)
Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007)
The Spook’s Apprentice (2009)
Alice in Wonderland (2010)

 

Can Murat DEMİR

1 Yorum

CEVAP VER

Yorumunuzu yazın
Buraya isim yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.