Bir Yazarın Vakitsiz Ölümü

5 Ocak 1932 doğumlu Eco, tarihçi, filozof, Orta Çağ uzmanı, parlak edebiyat incelemeleri yazarı ve hiç kuşkusuz büyük bir romancıydı. Ne yazık ki roman yazmaya, profesörlük ünvanını alıp -1975 yılında- Bologna Üniversitesi Gösteri ve İletişim Bilimleri Enstitüsü’nün başına getirildikten sonra başladı. Ve çok şükür ki yazmayı ölünceye kadar bırakmadı. 

Pek çok romanının yaratıcı imgesinin kaynağı üzerinde çalıştığı tarihi vakalardır. İlk romanı ve başyapıtı “Gülün Adı” barındırdığı tarihi bilgiler ve ağır felsefi tartışmalara rağmen beklenmedik bir okuyucu kitlesine ulaşmış, başarılı sinema uyarlamasının de yardımıyla Eco’ya uluslarası bir şöhret sağlayacaktı. Sonraki romanlarında -“Foucault Sarkacı”, “Önceki Günün Adası”, “Baudolino”, “Kraliçe Loana’nın Gizemli Alevi” ve “Prag Mezarlığı”nda- tarih içerisinde gezinmeyi sürdürdü. Son romanı “Sıfır Sayı”da güncele dönmekle birlikte, hikayeyi biçimlendiren yine tarihsel geri plandı.

Eco romanlarında tarih işin içindedir her zaman ama ne “vaka-i nüvist”lik yapar ne tarihi alt üst edecek postmodern oyunlarla ilgilenir. Romanlarının arka planındaki tarihin ve tarih felsefesinin ağırlığına rağmen çifte kodlama tekniği diye adlandırdığı yöntemi sayesinde keyifle okunan romannlar üretmiştir. Eco’ya göre “Çifte kodlama”, metinlerarası ironinin, üstü kapalı olarak başvurulan üst-anlatıyla birlikte eşzamanlı kullanılmasıdır. Eco’nun romanları çekici kılan tam da budur; çifte kodlama dediği yöntemin yardımıyla yazdıkları çok katmanlı okumalara kolaylıkla açılır. Böylelikle bilmiş okurla kendisi arasında bir tür sessiz suç ortaklığı kurmayı amaçlamıştır. Çünkü Eco’ya göre “edebiyatın amacı sadece insanları eğlendirmek ve avutmak değildir. Aynı zamanda, daha iyi anlamak istediklerinden aynı metni iki kez, hatta belki de birkaç kez okumaları için insanları harekete geçirmek ve heveslendirmektir.”

Gerçek tarihi şahsiyetlere, olay ve belgelere ve akıl almaz ama gerçekten yaşanmış komplolara dayanmasına rağmen kusursuz bir kurmaca dünyası buluruz Eco’nun romanlarında. Mizahı elden bırakmaz. ciddiyetle mizahın harmanlandığı hikayelerinde “aklın canavarlar üreten” düşünce tarzlarının parodisini yapmıştır. Bu düşünce tarzları her ne kadar komik olsa bile yarattığı sonuçlar trajiktir. Yüzeyde neşeli, biraz polisiye tadında, heyecanlı bir hikaye akarken derinlere doğru inildiğinde siyasi ve toplumsal eleştiri açığa çıkar. Hafıza, hafızanın oynadığı oyunlar, hakikat Eco’nun sevdiği meselelerdir.

Yazarlığının kaynaklarına tarih bilgisi kadar roman sanatına ve teorisine hakimiyetini de eklemeliyim. Edebiyat anlayışını edebiyat teorisi haline getirmesini bilmiştir. Mesela “Genç Bir Romancının İtirafları”nda, hikayenin öncelikle ve en başta kozmolojik bir mesele olduğunu söyleyecektir. Eco’ya göre yazar bir şey anlatmak için bir tür yarı-tanrı gibi başlar işe; bu yarı-tanrı, okuyucu içinde tam bir güven duyarak hareket edebilsin diye olabildiğince kusursuz olması gereken bir dünya yaratmalıdır. O dünyanın yaratılması için mekan tasvirleri ve ayrıntı zenginliği gerekir. “Ayrıntıların anlamı” ya da “ayrıntıların sosyolojisi” adı verilen anlayışın önemli köşe taşlarından birisi olan Umberto Eco, yemek tariflerinden kent tasvirlerine, giyim kuşam biçimlerinden ev içi mimarisine, savaşlardan Paris Komününe, kilise ayinlerinden hapishanelere, tarihi şahsiyetlerden dönemin ünlü yazar ve sanatçılarına kadar çok zengin bir malzemeyle yoğurur romanlarını.

“Genç Bir Romancının İtirafları” adlı deneme kitabında Umberto Eco, “genç” nitelemesini kendisi için kullanmıştı. İlk romanı “Gülün Adı” yayımlandığında ellisine bastığını hatırlatarak edebiyat ölçeğinden bakıldığında yaşının -sadece- otuzlarda olduğunu ileri sürüyordu. Gerçekten de gençliğine yakışan bir üslubu vardı. Ölümü vakitsiz oldu…

A. ÖMER TÜRKEŞ
www.birgun.net

POPÜLER BAŞLIKLAR

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

DİĞER YAZILAR

REKLAM

OKU OKU OKU

Hayatı Düzeltemeye Çalışan Devrimciler, Önce Kendinize Bir Bakın!

“Beni düzeltmeye çalışma” dedi Salim. “Ben böyle iyiyim. Rahatımı bozma, insanlardan hoşlanmadım hoşlanmayacağım da; bu yüzden uzak tut onları benden, mümkünse hiçbirisiyle tanışmak istemiyorum; anladın mı istemiyorum, onları ne tanımak ne de kokularını almak istemiyorum; hayatım boyunca hep yanılttılar beni, üzdüler, değer verdiklerim bana değer vermedi, onların...

Tarkovski ile Filmleri Üzerine

Ivan'ın Çocukluğu, 1962 - Nereden aklınıza geldi ilk filminiz "İvan'ın Çocukluğu" nun konusu? - TARKOVSKİ: Biraz tuhaf bir hikayesi var bu filmin. Mosfilm stüdyoları filmin yapımına başka bir ekiple başlamıştı. Filmin yarısından fazlası bu ekiple çekildi, paranın yarısı harcandı ama sonuç öylesine kötüydü ki, yapımcı firma filmin çekimini durdurmak...

Bir Yazarın Vakitsiz Ölümü

5 Ocak 1932 doğumlu Eco, tarihçi, filozof, Orta Çağ uzmanı, parlak edebiyat incelemeleri yazarı ve hiç kuşkusuz büyük bir romancıydı. Ne yazık ki roman yazmaya, profesörlük ünvanını alıp -1975 yılında- Bologna Üniversitesi Gösteri ve İletişim Bilimleri Enstitüsü’nün başına getirildikten sonra başladı. Ve çok şükür ki yazmayı ölünceye...

İnsanlığa Çağrı: 25 Nisan 1950

Dünyanın yalnız maddî endişeler içinde büyük sür'aile korkunç bir karanlığa gitmekte olduğu asrımızda; maddeye, menfeate ve yokluğa tapan hotkâmca kör bir zihniyetin ilimden vicdanı ayırmayı ve vicdanın kontrolünden azade bir teknik hayatını ilâhlaştırmayı istihdaf ettiği asrımızda, insan ruhunun yaradılışında mevcut, bütün Kâinat’a şamil hakikat ve bilgi yolundaki şevki insiyakıma...

Sonbahar ve Sen

Sonbahar, adı üstünde son liman. Sen olmadan nasıl geçecek göreceğiz. Dediğin gibi "sensizlik ağır bir ölüm " mü yoksa "mutlak bir sessizlik" mi olacak göreceğiz? Seni üzmeden, nasıl yola devam edeceğim bilmiyorum. Dediklerin kulağımda... Ama ben sonbaharın yorgunluğu ve sarılığıyla sanırım yavaş yavaş cayacam her şeyden ve...

Türk Edebiyatında Yeni Bir Açılım: Yusuf Atılgan

Ölüm yıldönümünün yer aldığı Ekim ayında, "Ben, toplumdaki değerlerin ikiyüzlülüğünü, sahteliğini, gülünçlüğünü göreli beri, gülünç olmayan tek tutamağı arıyorum: gerçek sevgiyi…" diyen Yusuf Atılgan’ı, az ama öz yazan bu edebiyat ustasını TESAK’ta anıyoruz. Çağdaşlarının özellikle toplumsal eserler yazdığı bir dönemde, "birey" ve "bireyin toplumla çatışması" temasını eserlerinde incelikle...

Çöplükten Sanat Çıkar mı?

Bazı adamlar vardır kişilikleri yaptıkları işin önünde seyreder. İnsanlar onları kişilikleri ve özel hayatları yüzünden takip ederler. Bu durum çok gariptir. Ne yaptıkları müzik, ne de yaptıkları sanat umurlarında değildir, varsa yoksa ölümleri, aşkları ve intiharları tartışılır. Popüler kültür böyle bir şey sanırım... Örnek olarak Kurt Cobain denilen...

Senin Ellerinde Gümüş Zambak Gülüşlerin Var

Senin ellerinde gümüş zambak gülüşlerin var Yüzüme imza tutan esmer altın kırbaç dokunuşların Bağrında tomurcuklanan, umudun sallanan başaktan dirliği Baharı haykıran ruhununun mezardan kalkan perçemleri Yürürlükte ki yıldızların, yüzüne düşen yaprakların cıvgınları Mevsimlerinin burgulu papatyalari, kaderin kokan çiçeklerin sarı açan salkımları Senin bu ellerindeki gülüşün, benim tuttukça yürürlüğe giren yüzümün hüzünlü yalazlanışı var Kelepçe...

Kategoriler

Bir bağlantı içinde söylenmeyenlerin her biri, varlık, nicelik, nitelik, görelik, uzam, zaman, durum, iyelik, etkinlik ya da edilginlik belirtir. Biçimsel olarak söylersek, “insan” ve “at” varlık; “iki dirsek” veya “üç dirsek” nicelik; “ak” veya “dilbilimci” nitelik; “iki misli”, “yarım” veya “daha büyük” görelik; “Lise’de” veya “çarşıda” uzam;...