Montaigne Denemeler eserinde, toplumsal hiyerarşinin en tepesindeki imparatordan en altındaki kunduracıya kadar tüm insanların aslında aynı ruh kalıbından çıktığını savunur. Çoğu zaman kralların aldığı büyük kararların ardında devasa ve kutsal nedenler ararız; oysa Montaigne’e göre bir uşağı dövdüren öfke ile bir ulusu savaşa sürükleyen hırs aynı kaynaktan beslenir. İnsan doğasının bu sarsılmaz eşitliğini, gücün yarattığı illüzyonu yıkarak anlatan bilge yazar, bize unuttuğumuz bir gerçeği hatırlatır: İştah aynıdır, sadece sofralar farklıdır.
İmparatorla kunduracıların ruhları eş kalıptan çıkmadır. Kralların gördükleri işlerin önemine ve ağırlığına bakarak, bu işlerin önemli ve ağır nedenlere dayandığını sanırız, yanlış! Bizi işe süren, işten alıkoyan nedenler, onlar için de aynıdır. Bizi komşumuzla kavgaya sürükleyen neden, hükümdarları savaşa sürükler; uşağınıza dayak atmanıza neden olan şey krala bütün bir ulusu mahvettirebilir.
Onların istekleri de bizimkiler kadar sudandır, ama kudretleri daha fazladır; kral da, dilenci de aynı iştahla acıkırlar.
Kim bilmez ki delilik, özgür bir kafanın yiğitçe çıkışları, yüce ve görülmedik bir erdemin ortaya attıklarıyla çok yakın kapı komşusudur.
Montaigne; Denemeler‘den
Montaigne’in bu pasajda yaptığı vurgu, günümüzün “ünlü” ve “güçlü” figürlerine bakış açımızı da kökten değiştirebilir. Modern dünyada makamların ve unvanların arkasına gizlenen insanların, aslında bizimle aynı insani zaaflara, korkulara ve iştahlara sahip olduğunu bilmek; hem kibiri hem de aşağılık kompleksini yok eden bir ilaç gibidir. Unutmayın ki deha ile delilik arasındaki o ince çizgi sadece krallar için değil, hepimiz için geçerlidir.
