İnsana Dair Deneme

Gelin (çünkü hayatın bize sağlayabildiği Bizi biraz gözetmek ve sonra ölmeye bırakmaktır) tüm insan manzaraları üzerine uzun uzun söyleşelim; Büyük bir hayretle! Ama plansız değil; Vahşi bir yer, ağaçlar ve çiçeklerin rasgele açtığı; Veya bir bahçe, içindeki yasak meyvelerin ayarttığı. Gelin beraberce bu geniş tarlanın hakkından gelelim, Hem açık hem de gizli ürünleri görmeyi deneyelim! Keşfedelim gizli arazilerde, sersemletici tepelerde Körlemesine sürünenleri, görmeden süzülenleri; Doğanın gözü dolanır, uçarken çılgınca ileri atılır, Yaşayan âdetler yükselirken ona yakalanır: Zorunluysak güleriz, becerebilirsek saklanırız; Ama Tanrı’nın yollarını insana anlatırız.

Önce söyle, yukarıda Tanrı, aşağıda insan, Neyi akılla bulabiliriz, bildiğimiz nedir ki? İnsana dair ne görüyoruz ki, oysa burasıdır yeri Aklını kullandığı veya sırtını dayadığı? Sınırsızdır Tanrı’nın bilindiği dünyaların sayısı, Ama bizim gördüğümüz sadece bizdeki yansıması. O uçsuz bucaksız genişliklere nüfuz eder, Görür ki tek bir evren oluşturur gezegenler, Gözler sistemlerin birbiri içine nasıl geçtiğini, Hangi gezegenlerin diğer güneşlerin etrafında gezdiğini, İnsanların gördüğü yıldızlarda ne farklar olduğunu, Söyler belki göklerin bizi neden böyle yarattığını….

Ey kibirli insan! Göreceksin sebebini, Neden böyle zayıf, böyle küçük ve kör yaratıldığının! Önce yapabilirsen bil bakalım daha zor olan sebebi Neden yaratılmadın daha zayıf, daha kör veya daha az! Sor bakalım dünya anaya, meşeler neden Uzundur ve güçlüdür gölgeledikleri bitkilerden? Veya yukarıdaki, ötedeki alanlara sor, Jüpiter’in uydusu neden küçüktür Jüpiter’den?

Mümkün olan tüm sistemler içinde, Sonsuz bilgelik yaratacaktır en iyisini, Orada tam ve olsa da olamasa da her şey uyum gösterir, Ve yükselen her şey belirlenmiş bir düzeye yükselir; Sonra, hayatın ölçeğini düşünürken, ne basit, Bir yerlerde olmalı insan diye bir derece; Esas soru (uzun zamandır tartışma koparan) Şudur sadece: Tanrı koymadı mı onu yanlış yere? Söz konusu insansa, ne kadar yanlış desek de Yeri doğru olmalıdır diğerlerine göre.
İnsanların işlerinde, büyük acılarla yapılmış olsa da Binlerce hareketin tek bir amacı vardır; Tanrı ise tek hareketle amacına ulaşır; Üstelik başka amaçlarla da kullanılır.

Yani temelde burada yalnız görülen insanın, Belki bilinmeyen bir kürede bir benzeri vardır, Bir çarkı çevirir, başka bir amaca ulaşır; Bizim gördüğümüz tümü değil, sadece bir parçasıdır.

(…)

İnsan mükemmel değil, göklerin kabahati bu demeyin; Deyin ki insan mükemmeldir olabileceği kadar; Bilgisi durumuna ve yerine uygundur, Zamanı bir andır, uzaydaki yeri nokta kadar. Belirli bir kürede mükemmel olmaksa amaç, Ne fark eder önce sonra, orası burası? Bugün burada kutsanmış olanın, Bin yıl önce başlamıştır yolculuğu.

(…)

Bu insan ne yapsın? Şimdi yukarı doğru yükselir, Melekten biraz daha aşağıda, ama yakında yetişir; Bakıyor aşağılara, ne kadar da mutsuz yüzü, Nasıl arzular ayıdaki postu, boğadaki gücü. Yaratılan her şey onun içindir, onun için var, Hepsinin gücüne sahip olsa, onlar neye yarar? Bu yüzden doğa, cömertleşmeden Uygun organlara uygun güçler tayin eder, Elbette her ihtiyaç karşılanır, Şuraya biraz hız, oraya biraz güç gider; Hepsi tam da ihtiyacı karşılayacak kadardır; Ne ekleyecek, ne çıkartacak bir şey vardır.

Her hayvan, her böcek halinden memnundur; Gökler sadece insana karşı mı melundur? Şu akıllı dediğimiz insan, tek başınayken, Bunca nimetten mahrum olsa neyle mutlu olacaktır? İnsanın mutluluğu (gurur izin verirse bu nimete) Göz dikmemektir insanlıktan ötesine, Ne vücudun ne de ruhun güçleri bölünebilir, Ama kendi doğası ve durumu neye dayanabilir16.

(…)

Dur o zaman, eksiklerden de bahsetme: Kutsanmamız neleri suçladığımıza bağlıdır. Kendi yerini bil: Bu tür, bu derece Körlük ve zayıflık, göklerin ihsanıdır. Kabul et – bu veya başka bir kürede, Becerebildiğin kadar kutlu olmaya çalış: Tek düzenleyici gücün ellerinde, Veya doğum veya ölüm anında. Tüm doğa aslında bir sanattır, onlar bilmezler; Tüm şanslar, yönler, sadece sana görünmezler; Tüm anlaşmazlıklar, ahenkler, anlaşılmaz; Tüm kısmen kötü olanlar evrensel olarak iyidir: Ve gurura rağmen, aklın yanılmasına rağmen, Tek gerçek alenidir: “Mevcut olan doğrudur.”

(…)

Sen kendini bil, bırak Tanrı’yı incelemeyi; Kendindir kendinin asıl bileceği. Sen ki durursun çift yanı deniz bir karada, Aklı karanlık cüssesi kaba: Çokça bilgili şüpheden yana eşi yok, Almamış ama sabırdan hissesini, Sallanır durur orta yerde şaşkın gitmekte ya da kalmakta, Tanrı mı yoksa bir canavar mı olduğunu sanmakta; Şaşkındır şaşkın bedeni mi aklı mı var seçmekte, Ölmek için doğmuş kullanır aklını sadece günah işlemekte; Ne farkı var sanki birbirinden cahilliği de mantığı da, Ya çok az düşünür ya da çok fazla: Kördüğüm olmuş birbirine düşünce ve tutkunun hayali; Söver kendi kendine över kendi kendine; Yaratılmıştır yarı yükselmek yarı düşmek için; Her şeyin büyük efendisi fakat her şeye bir yem; Kendisidir ancak yargılayabilir gerçeği; Kendisidir sonsuz hatalar içinde; Şanı, şakası ve bilmecesidir dünyanın!

Git üstün yaratık! ilmin ışığına çık, Toprağı ölç havayı tart ve ceziri incele; Gezegenlere hangi yörüngelerde döneceklerini öğret, Zamanı yeniden ayarla güneşi düzene koy; Eflâtunla birlikte gökteki yıldızlara ulaş. İlk güzele git, ilk bütüne ve ilk doğruya git; Ya onu izleyenlerin izlerinden yürü, Ya da mantığı bırak pervane gibi dönen doğulu papazların yaptığını yap; Ve çevir kafalarını güneşi takip etmeleri için. Git ölümsüz akla yönetmeyi öğret – Sonra kendine dön ve aptallığını kabullen.

(…)

İnsan doğasına hükmeden iki prensip vardır; Kendini beğenme harekete geçirir, akıl ise kısıtlar; Ne ona iyi, ne diğerine kötü diyebiliriz, Her biri kendi her şeyi harekete geçirir ve yönetir, kendi işini yapar: Ve onların düzgün çalışabilmesi için, Her şeyi iyi kabul et, uygun olmayanı da kötü. Kendini beğenme, hareketin kaynağı, ruhu canlandırır; Aklın buna karşılık gelen dengesi her şeyin hükümdarıdır. Ancak insan bundan başka hiçbir eyleme katılamaz, Ama bu hareketi de bir sonuç sağlamaz; Bir bitki gibi yerinde sabit kalır, Beslenir, büyür ve ister istemez çürür; Yahut meteor gibi boşlukta alevler saçarak ilerler; Diğer şeyleri mahvederken kendini de eder.

(…)

Gör bak! Göklerin bize bahşedebileceği tek lütuf; Hissedenler tadını alır sadece, ama düşünenler bilir; Ama talihli olan fakir ve eğitimli olan kör, Kötüler ıskalar onu; iyi ve eğitimsiz olanlar bulur; Hiçbir mezhebe köle değildir, özel bir yol tutmaz, Doğaya bakar sadece ve doğanın Tanrısına; Takip eder o büyük amacı bağlayan zinciri, Birleştiren göklerle yeryüzünü, ölümlüyle ölümsüzü; Kutsanmamış kimsenin göremeyeceğini görür, Biraz yukarı, biraz aşağı dokunur; Yükselen o bütünün birleşmesini öğrenir, İnsan ruhunun ilk ve son amacını;
Bilir İnancın, kanunun ve ahlakın başladığı yeri, Ve bittiği yeri; Tanrı sevgisini ve insan sevgisini.

Alexander Pope
İnsana Dair Deneme, editör Maynard Mack, “Twickenham Edition”, New Haven: Yale University Pres, 1950

Editör (CMD)
Editör (CMD)http://www.felsefehayat.net
Yazılarını Mavi Melek Edebiyat Topluluğu, Düşünbil gibi dergilerde yayınlama fırsatı buldu. FOL Kitap öncülüğünde bazı kitapların hazırlanmasında görev aldı. Bu kitaplardan bazıları "Sorunsallıkta Yaşamak", Jan Patočka, Plotinos, "Tanrı, Ruh ve Mit", Henri Bergson. 2009 yılından bu yana felsefehayat.net'in (kurucu) editörlüğünü sürdürmektedir.

POPÜLER BAŞLIKLAR

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

DİĞER YAZILAR

REKLAM

Dahası - Ötekiler - BAŞKASI

Ego Nedir?

Ego, bir insan niteliğidir, varoluşun en önemli sacayaklarından biridir. Hem üstünlük hem de alçaklık barındırır, sıradan insanlarda bir mahvoluşu, yetenekli insanların ellerinde ise bir...

Nasıl Konuşmalı?

Sözümün akışını bozup güzel tümceler aramaktansa güzel tümceleri bozup sözümün akışına uydurmayı daha doğru bulurum. Bir sözün ardından koşmamalıyız, söz bizim ardımızdan koşmalı, işimize...

Black Death

Black Death” 13. yy’ın dehşetini, Hıristiyan öfkesini ve zulmünü farklı bir yönden ele almayı amaçlayan bir film. Gerek cadılara yapılan yargısız infazları, gerekse inançlara...

Aşk Dişidir!

çığlıklar sarkıyor gökyüzünün karanlık kubbesinde her acı mevsiminde bulutlar ağlıyor aşk can çekişiyor yeryüzü kana doyuyor şefkatli tanrının cümlelerinde yüreği ve elinde kaderiyle bir adam sadece seni seni arıyor... Hayat bulur...

Çeviri

Jacques Amyot'ya (İlk ve büyük Fransız çeviricilerinden (1513-1593) bizim Fransız yazarları arasında en onurlu yeri vermekte haksız olmadığımı sanıyorum. Yalnız anlatımının doğallığı ve temizliği...

Popüler Kültürden Uzak Durun!

Popüler kültür (populus/halk), öz tanım olarak çağımızın revaşta olan alışkanlıklarının ve değerlerinin peşinde koşmaktır. Tüketim psikolojisi ile ilintili çalışan bu yozlaşma süreci "dönemsel hazcılıktan" beslenir. Kısaca...

Beyti Dost Celse: 10

Görmesini bilenler, görebilecek…! Dinleyiniz: Yolcusunuz, kalıcı değil. Öncüsünüz. Müjdecisisiniz. Sevgilisiniz. Sizinle ahdimiz var. Ahdi olanlara ne mutlu..! Nurlar onların üstünedir. Bozucu olanlar korksun. Onlar...

Seyahat Konulu En İyi 10 Kitap

Seyahat çantanızı şimdiden ayarlayın. Bu kitaplardan birini okuduktan sonra sizi seyahat etme duygusundan kimse alıkoyamaz. On kişiden oluşan büyük jürimizden altısının ilk tercihi Evliya...

Yanlışa Değinmek

Konuşmak, insanın doğuştan gelen bir yetisidir. Bunu durdurmak, zihinsel problemlere yol açar. Ayrıca konuşmamayı öğrenmektense, dinlemeyi öğrenmek daha akıllıca ve kolaydır. Çünkü konuşmak, içgüdüsel...

Tekne ve Kırık Dökük Anılar

Deniz kıyısında rastladım ona, daha doğrusu onlara. Kırık dökük bir teknenin etrafında kavga ediyorlardı. Ama deklanşöre bastığımda sadece bana odaklanıp, kavgayı unuttular. Sanki fotoğrafın içinde...

İçsel Olanın Belirişi ya da Ben’in Öteki Üzerine Uzanımı

Fotoğraf dur(ul)maz, tam aksine sürekli homurdanır. An’ı verir ancak fenomenolojik bir nesne olması bağlamında hem geçmişe hem an'a hem de geleceğe doğru bir sarkaç...

Ne Biçim Yer Lan Burası!

Herkesin sürekli takıldığı bazı mekanlar vardır. Oraya gidersiniz ama neden gittiğinizi de tam olarak bilemezsiniz. Bu garip bir duygudur. Ayaklarınız sizi sürekli oraya götürürken...

Şair, Şakir, Şiir

Lafta ve rafta Şair, masasında yetmez derin bakışlar ve sancılı yazı nöbetleri dizeleri doğmaz bir türlü şairin Şakir, Ehven Kıraathanesi’nde yudumlar hayatı sıcak sıcak kafasında hazan, birkaç demet sarı bir yudum hayat yine bu sefer daha...

Zorba The Greek

1964 yapımı “Alexis Zorbas” büyük ilgi görmüş klasik bir film olma özelliğini hala koruyor. Yazarının en fazla ilgi gören romanı olması açısından da değerlendirilmesi...

Melankolik Gıcırtılar

hazin aşklarımın melankolik gıcırtılarıdır gecenin kasıklarından öpüp-geçen şarkılar zaman geçtikçe çığlıkları yükselir bir sigara tüttürür yalnızlığım ve alışkanlıklarımın kompleksi nükseder odamda volta atarım.. dün tiyatroda tanıştığım hatunu çağırsam işe yarar mı beni nasıl avutabilirler yazdığım...