Postmodern Filozoflar

Avrupa’da 17. yüzyılda gelişen Aydınlanma döneminin düşünürleri aklın ve mantığın esas olması gerektiğini ve tek ölçüt olarak deneyle gözlemin kabul edilmesini savunmuşlardır. Akıl ve mantığı her türlü bilginin şekillendiricisi olarak kabul etmek, felsefi bir bakıştan çok, bir ideoloji olmaktadır. Zira ideoloji, kısıtlayıcı, doktrine dayalı ve toplumu yönlendirici bir bakış açısıdır.

17. yüzyıla kadar din ideolojisi her türlü dünyevi ve uhrevi yaklaşımın en önemli ölçütü iken, 17. yüzyıldan itibaren sezgiler ve içe bakış küçümsenmiş, onların bilimde yer alamayacakları savunulmuş, dış gözlemle deney esas tutulmuştur. 20. Yüzyılın ortalarına kadar süren bu yeni felsefi ve sosyal bakışa Modernizm denmiştir. Akıl ve mantığı esas alan modern dönemde insanların duygusal aşırılıklara kapılmadan, maddi refah içinde mutlu yaşayacakları ve dünyada sürekli bir barışın sağlanacağı varsayılmıştır.

Fakat modern dönemde pozitif bilimlerin gelişimi bir yandan Avrupa’ya refah getirirken, diğer yandan teknolojinin artışıyla, uçak, tank ve denizaltı gibi güçlü silahların üretimi dünya barışını tehdit etmeye başlamıştır. 20. yüzyılın başında, geliştirdikleri üstün silahlarına güvenen batı ülkeleri, emperyalist hırsa kapılarak dünyanın çeşitli bölgelerinde sömürgeler elde etmeye başlamışlardır. Özellikle Afrika’daki ve Orta Doğudaki zengin yeraltı kaynaklarının paylaşımında anlaşamayan Avrupa ülkeleri ile Amerika ve Japonya önce 1. ve ardından 2. Dünya Savaşına tutuşmuşlar, yaklaşık 40 milyon insanın ölümüne neden olmuşlardır.

İkinci dünya savaşının sona ermesiyle birlikte, özellikle Fransa’da ve Almanya’da Modernizm sorgulanmaya başlanmış ve ideolojilere itimatsızlık baş göstermiştir. Modern bilimlerin geliştirdiği görelilik kavramının etkisiyle, mutlak gerçek inancı ve objektiflik kavramı tartışmaya açılmıştır. Gerçekliğin sosyal, tarihsel ve politik varsayımlardan türediğini savunan filozoflar, merkezi güç, ırk ve cinsiyet kavramlarını sorgulamışlar, o güne kadar tartışmasız kabul edilen ilkelere karşı çıkarak Postmodern dönemi başlatmışlardır.

Postmodern dönemde öne çıkan filozoflardan bazıları şunlardır:

Jacques Derrida (1930-2004): Farmakon ve Deconstruction (dekonstrüksiyon) kavramlarını geliştirmiştir. Farmakon kavramı hem faydalı hem zararlı olanları tanımlar. Bu kavram Yunanca ilaç demek olan “farmakos” sözünden türetilmiştir.  Farmakonlar, yan etkisi olan ilaçlara benzerler. Kısa vadede faydalı fakat uzun vadede zararlı olanları tanımlarlar. Örnek olarak yapay zekâ bir farmakon olabilir. Deconstruction ise, dilimize yapı bozumu veya yapı sökümü olarak çevrilmiştir. Yapı sökümü yıkım değildir; nihilizm ile de ilgili değildir; analiz hiç değildir. Daha çok, batı düşünce sistemindeki aşkın kavramları açıklamak ve çözebilmek için başvurulan bir yorumdur.

Jean Baudrillard (1929 – 2007): Simülakr kavramı ile “gerçeküstü gerçeğin” var olduğunu savunmuştur. Zira simülakr gerçek olmayanı gerçekmiş gibi gösterir. Baudrillard’ın görüşüne göre, güç kavramı günümüzde bir simülakr’a dönüşmüştür. Önemli olan gerçek anlamda güçlü olmak değil, güçlüymüş gibi görünebilmektir. Baudrillard, günümüzde gerçek olanın abartılarak “gerçeküstü” gösterildiğini ve insanların yanıltılıp kandırıldığını savunmuştur.

Michel Foucault (1926-1984): İnsanların iktidar peşinde koştuklarını savunmuş, mutlak doğruyu reddetmiştir. İktidarın bilgi ile olan ilişkisine değinmiş ve modern toplumlarda bilginin sosyal baskı aracı olarak kullanıldığını savunmuştur. Foucault, ömrünün sonuna doğru tüm çalışma ve yayınlarının tarihi bir bakış içinde, gerçeğin nasıl oluşturulduğunun araştırılması ve analizi olduğunu söylemiştir.

Gilles Deuleze (1925-1995): Arzu kavramı üzerinde durmuş ve psikolog Felix Guattari (1930 – 1992) ile birlikte yazdığı iki eserde Sigmund Freud’ün görüşlerine karşı çıkmıştır. Rhizome (köksap) kavramını geliştirmiş, köksüz ve geçici ilişkilerden söz etmiştir. Köksap ne köktür ne de sap ve bir ağaç gibi gelişmez. Köksap kavramıyla modern bilginin çoklu ve hiyerarşik bir çerçevede sunulmadığını ve bu nedenle boşlukta kaldığını savunmuştur.

Max Horkheimer (1895 – 1973): Eleştirel felsefeyi geliştirmiştir. Sosyolojinin eleştirel bakışına göre kişiyi psiko-sosyal etkilerin şekillendirdiğini söylemiştir. Toplum kültürünü, militarizmi, ekonomik hegemonyayı, çevre sorunlarını ele alıp tartışmıştır. Kişinin kendi çıkarına uyacak şekilde gerçeği saptırdığını savunmuş, burjuva kültürünü eleştirerek işçilerin kendi haklarına sahip çıkmalarını istemiştir.

Theodor Adorno (1903-1969): Frankfurt okulunun en önemli düşünürüdür. Duygu ve anlayışın birlikteliğini savunmuştur. Adorno’ya göre yaşam kendini korumak içgüdüsünden daha ötede bir çabadır. Negatif Diyalektik kavramını ileri sürmüş, sorgulayıcı olmanın önemine değinmiştir.

Postmodern filozofların görüşleri 21. yüzyılda önemlerini korumaya devam etmektedirler.

Doç. Dr. Haluk Berkmen

Doç. Dr. Haluk Berkmen
Doç. Dr. Haluk Berkmenhttp://www.felsefehayat.net
1942'de İstanbul'da doğmuştur. 1966'da İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi, Fizik-Matematik Bölümünden mezun olmuş, 1970'de İsveç, Lund Üniversitesi, Teorik Fizik Kürsüsü-Nükleer ve Atom Enerjisi alanında doktora almıştır. 1970 - 1980 arası ODTÜ Fizik bölümünde öğretim üyeliği yapan Berkmen, 1979'da Yüksek Enerji Fiziği dalında doçent olmuştur. 1980 ile 2002 yılları arasında Viyanadaki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansında çeşitli görevler yaptı ve 30 Eylül 2002'de Birleşmiş Milletler UAEA'dan emekli olup İstanbul'a dönmüştür. Yerli ve yabancı birçok dergide çeşitli konularda onlarca makale yayınlamıştır. Üniversite seviyesinde yayınlanmış Fizik ders kitabı bulunmaktadır. Yıllardır İlkin Türkçe, felsefe, sufizm, ezoterizm ve spiritüalizm konularında araştırmalar sürdürmekte olup değişik konularda konferanslar vermekte ve makaleler yayınlamaktadır.

POPÜLER BAŞLIKLAR

1 Yorum

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

DİĞER YAZILAR

REKLAM

Dahası - Ötekiler - BAŞKASI

Nikomakhos’a Etik

İnsanoğlunun İçindeki “İyi”nin Doğası Nedir? Aristo’nun siyaset konusundaki çalışmaları, onu yine “bilenlerin efendisi” olarak konumlar. Ama Aristo için bilmek (vukuf), diğer konularda olduğu gibi, siyaset...

Gri Akşamlar

gri kış akşamları, sokaklarda, sarhoş, yürüyeceğim çarpa çarpa sağa-sola. ayaklarımda izleri olacak pis kaldırımların kirletsin, bırakacağım kendimi rüzgara ne bir şey hissedeceğim, ne bir tepki vereceğim ve salt bir boşluk kaplayacak içimi ucubeler gibi ucra köşelere çekileceğim; mahrum! sanki yanımda bir...

The Million Dollar Hotel

The Million Dollar Hotel bir Wim Wenders filmi, tek farkı diğerlerinden daha az diyalog kullanılmış olması bence. Çünkü Wenders filmlerinde fazlaca monolog dikkat çeker....

Hoşçakal Sevgilim

Sessizce yaklaşıyorsun, hep yaptığın gibi.. Çünkü ne zaman seni unutmaya kalkışsam tekrar hatırlatmak için bunu yapıyorsun.. Seni unutmama izin vermiyorsun ama beni çok kolay...

Putların Batışı

Yüz elli sayfa bile tutmaz bu yazı; sesi şen ve uğursuz tınlar, gülen bir cindir, –öyle kısa zamanda yazılmıştır ki, kaç günde olduğunu söylemeye...

Hayat Işığım

Kalabalıkların bulanık yüzlerinde, hiç bitmeyen telaşlı hallerinde, yaşamaya çalıştıkları en karmaşık duygularında gördüm seni! Kime sorsan, adı aşktır belki? Oysa aşktan bir adım sonrasıydı, yürek...

Mutlaka Okuman Gereken 15 Yazar Günlüğü

Kitapseverler için yazarların eserleri kadar yaşamları ve yazım süreçleri de hep merak konusu olmuştur. Özellikle de söz konusu sevdiğiniz bir yazarsa onların ruh hallerini,...

Sınav Olaylar ve Amaçları

Çok zor durumlardan geçerek şu son zamana kadar ulaşabilen insanlığın, bundan sonra devam edip ilerleyeceği hedefine varabilmesi için, yukarı’dan ve aşağı’dan yapılan itiş biçimindeki...

Cioran’ın Anti-Peygamber’i ve Biricik

Her birimizde bir peygamber uyur, sakın uyanmasın; uyanırsa şayet, dünyadaki kötülükler anında artar. Bütün tarih peygamberler tarihidir: Her solucan bir reçete sunmuştur: İyiliğin reçetesini, hakikatin...

Beyti Dost Celse: 7

Seviniz..! Sevgi nimettir. Menzile giden yol sevgiden geçer. Başkaları tarafından sevilmek istiyorsanız, başkalarını seviniz…! Yoksulluğa düşmekten korkmayınız. Sevmemekten, Sevilmemekten korkunuz. Çünkü huzur, sevginin kardeşidir. -...

Arka Kapak 23. Sayısı Raflarda: Polisiye Edebiyat ve Agatha Christie

Dosya: Agatha Cristie Soruşturma: Alper Canıgüz Röportaj: Erol Üyepazarcı Mustafa Özel: Roman, Herkesin Hikâyesi Enis Batur: Gökçe Yazın İbrahim Tüzer: Her Dem Taze, Her Dem Okunası: Halid Ziya Uşaklıgil Sevengül...

Gelip Geçici

Değil mi ki gelip geçici, öyleyse değeri yok... Aslında yanlış bir damgalama bu. İnsana ilişkin ne varsa zamanlıdır, zaman­dadır, - gelip geçer. Kendimiz çevremiz,...

Karındeşen Jack’in Polise Gönderdiği Mektup

Sayın Yetkili, Kulağıma sürekli polisin beni yakaladığına dair haberler çalınıyor, ama beni uzun bir süre daha yakalayamayacaklar. Çok zeki görünüp doğru iz üzerinde olduklarını...

Tabut Dolusu Baba

kaba saba bir kasabada şah damarına rüyaların indiği uykulardan dört nala bir çığlıkla yetiştim hayata fiyakalı bir yolun başında ben vardım babamsa namert bir kalple varamadığım sonunda çığlık gibi...

Felsefe Yapma!

Bizim kız dün okuldan morali bozuk geldi. Bir arkadaşı ile tartışmış yanıma gelip kızgın bir şekilde “Baba bana bir arkadaşım 'felsefe yapma!' dedi; ne...